Yfirlit:
UpphafssÝ­a
Pistlar
Ăvißgrip

Bˇka˙tgßfa

Efst ß baugi - Šviminningar Bj÷rgvins Gu­mundssonar


BŠtum lÝfi vi­ ßrin - greinasafn



Bankar og eftirlitsstofnanir bera h÷fu­s÷k ß hruninu

6. jan˙ar 2010

 
 

Skřrsla rannsˇknarnefndar al■ingis um bankahruni­ og ßstŠ­ur ■ess er miki­ til umrŠ­u Ý fj÷lmi­lum og ß al■ingi og mun svo ver­a lengi enn.Er ljˇst eftir ˙tkomu skřrslunnar hverjir eiga s÷k ß bankahruninu? Hverjir eru ßbyrgir? A­ mÝnu mati kemur eftirfarandi skřrt fram Ý skřrslunni: Ofv÷xtur bankanna og slŠlegt eftirlit ■eirra a­ila,sem ßttu a­ hafa eftirlit me­ b÷nkunum, er h÷fu­ßstŠ­a hrunsins.

Bankarnir ■÷ndust of miki­ ˙t

Menn eru sammßla um ■a­ Ý dag,a­ bankarnir hafi ■anist of miki­ ˙t.Ůeir ur­u alltof stˇrir mi­a­ vi­ stŠr­ Ýslenska hagkerfisins.En hvers vegna ger­ist ■a­ og af hverju var ekki teki­ Ý taumana? ╔g tel a­ rekja megi upphafi­ til einkavŠ­ingar bankanna.Me­an bankarnur voru rÝkisbankar voru ■eir af hˇflegri stŠr­ og ■eir tˇku ekki ˇe­lilega mikil lßn erlendis.En vi­ einkavŠ­ingu bankanna ur­u alger umskipti Ý ■essum efnum.Bankarnir komust ■ß Ý hendur manna,sem kunnu ekki a­ reka banka og h÷f­u enga ■ekkingu ß bankarekstri og sÝst ß al■jˇ­legri bankastarfsemi. Hinir nřju eigendur breyttu b÷nkunum Ý fjßrfestingar-og braskstofnanir.Einkabankarnir byrju­u a­ taka ˇhˇflega mikil erlend lßn til ■ess a­ fjßrmagna fjßrfestingar erlendis,kaup ß b÷nkum og ÷­rum fyrirtŠkjum.Lßnt÷kur bankanna ur­u svo miklar erlendis,a­ skuldir bankanna nßmu or­i­  8- 10-faldri ■jˇ­arframlei­slu.Ůetta var svo mikil skuldsetning,a­ engin lei­ var fyrir bankana a­ grei­a ■essar skuldir til baka.Ekkert mßtti ˙t af bera til ■ess a­ illa fŠri.Og ■egar erlendar fjßrmßlastofnanir kipptu a­ sÚr hendinni og neitu­u a­ framlengja lßn Ýslensku bankanna hrundu ■eir eins og spilaborgir.╔g tel,a­ ef bankarnir hef­u ßfram veri­ rÝkisbankar hef­u ■eir sta­ist erlendu bankakreppuna.

Eftirlitsstofnanir brug­ust

Gßtu eftirlitsstofnir,Fjßrmßlaeftirlit (FME) og Se­labanki ekki teki­ Ý taumana og st÷­va­ ˙t■enslu bankanna?J˙, ■Šr gßtu ■a­. ŮŠr h÷f­u nŠgar heimildir til ■ess. Fjßrmßlaeftirliti­ veitir fjßrmßlastofnunum starfsleyfi og getur afturkalla­ ■au leyfi.Fjßrmßlaeftirliti­ getur fari­ inn Ý bankana og sko­a­ ÷ll g÷gn,sem ■a­ vill athuga.FME getur bo­a­ fund Ý stjˇrn fjßrmßlastofnana.FME getur viki­ stjˇrn og framkvŠmdastjˇra fjßrmßlastofnunar frß st÷rfum.FME hef­i geta­ sett Landsbankanum nokkurra mßna­a frest til ■ess a­ breyta ˙tib˙um Ý Bretlandi og Hollandi Ý dˇtturfyrirtŠki a­ vi­lag­ri afturk÷llun starfsleyfa ˙tib˙anna.Ef ■a­ hef­i veri­ gert vŠri ekkert Icesave vandamßl Ý dag. Ůß hef­i Icesave heyrt undir Breta og Hollendinga.Ůessar ■jˇ­ir hef­u ■ß or­i­ a­ ßbyrgjast innstŠ­ur ß Icesave -reikningum..Se­labankinn gat st÷­va­ lßnt÷kur bankanna erlendis.Ůa­ hef­i mßtt gera Ý ßf÷ngum en markmi­i­ hef­i ßtt a­ vera a­ minnka bankana.Se­labankinn gat einnig auki­ bindiskyldu bankanna, sem hef­i torvelda­ stŠkkun ■eirra og sennilega st÷­va­ hana. En Ý sta­ ■ess a­ auka bindiskylduna afnam Se­labankinn hana.FME var alveg mßttlaus eftirlitsa­ili, ßn nokkurs myndugleika.Se­labankinn var a­ger­arlaus gagnvart stŠkkun bankanna.Ůa­ eina sem bankinn haf­i ßhuga ß var stŠkkun gjaldeyrisvarasjˇ­sins. Ůa­ var gott og blessa­ en Se­labankinn ßtti einnig a­ st÷­va v÷xt bankanna og minnka ■ß og raunar hef­u FME og Se­labankinn ßtt a­ vinna saman a­ ■vÝ verkefni.Fur­ulegt er,a­ Se­labankinn skyldi ekki ■iggja tilbo­ Englandbanka um a­ a­sto­a ═sland vi­ minnkun bankanna.

Frjßlshyggjan ors÷kin?

Hvers vegna voru eftirlitsstofnanir a­ger­arlausar?Ůa­ var vegna ■ess a­ vi­ stjˇrn Ý bß­um ■essum stofnunum,FME og Se­labanka, voru menn sem tr˙­u ß frjßlshyggjuna. Ůeir t÷ldu a­ ekki Štti a­ hafa of miki­ opinbert eftirlit.Allt Štti a­ vera frjßlst, marka­urinn mundi lei­rÚtta ■a­, sem ■yrfti a­ lei­rÚtta.Ůessi skřring er ßrei­anlega rÚtt og samkvŠmt henni ber SjßlfstŠ­isflokkurinn mikla s÷k ß hruninu og meiri en a­rir flokkar,■ar e­ flokkurinn innleiddi frjßlshyggjuna Ý Ýslenskt ■jˇ­fÚlag.

Hver er ßbyrg­ stjˇrnvalda?

Eru stjˇrnv÷ld saklaus? Bßru ■au enga ßbyrg­. J˙ vissulega bßru stjˇrnv÷ld ßbyrg­. Stjˇrnv÷ld bßru ßbyrg­ ß einkavŠ­ingu bankanna og ■au ßttu a­ tryggja a­ bankarnir mundu ekki misnota frelsi­. Stjˇrnv÷ld ßttu a­ sjß til ■ess a­ eftirlitsstofnanir,FME og Se­labankinn,mundu rŠkja hlutverk sitt og hafa nau­synlegt eftirlit me­ b÷nkunum.Stjˇrnv÷ld ßttu ekki a­ horfa a­ger­arlaus ß FME og Se­labankann sitja me­ hendur Ý skauti.Allir ■essi a­ilar bera ßbyrg­.Ekki ■ř­ir a­ vÝsa hver ß annan.

FyrirtŠkin bera einnig mikla ßbyrg­. Stjˇrnendur ■eirra fˇru ˇgŠtilega Ý "gˇ­Šrinu",fjßrfestu of miki­,eyddu of miklu og tˇku of mikil lßn.Hlutur ■eirra Ý hruninu er mikill.

Bj÷rgvin Gu­mundsson,vi­skiptafrŠ­ingur

Birti Ý FrÚttabla­inu 1.j˙nÝ 2010



Nřjustu pistlarnir:
RÝki­ vanrŠknir hj˙krunarheimilin, 21.8.2018
Hvers vegna er stjˇrnarskrßin brotin ß ÷ldru­um og ÷ryrkjum?, 2.8.2018
BŠta ■arf kj÷r aldra­ra strax ekki sÝ­ar, 19.7.2018
Eldri borgarar mega hvorki vinna nÚ spara, 21.9.2017
Almannatryggingar fyrsta sto­ lÝfeyriskerfisins, 12.7.2017
RÝki­ tˇk alla "kjarabˇtina" til baka!, 25.5.2017
Almannatryggingar reka lestina me­al slÝkra trygginga ß Nor­url÷ndum, 30.3.2017
Kj÷r verst settu eldri borgara og ÷ryrkja eru vi­ hungurm÷rk!, 2.3.2017
Gˇ­Šri­ hefur ekki komi­ til eldri borgara, 16.2.2017
Eldri borgarar og ÷ryrkjar hafi 400 ■˙sund ß mßnu­i fyrir skatt!, 2.2.2017
RÝkisstjˇrnin nÝ­ist ß kj÷rum lÝfeyris■ega!, 1.12.2016
Er b˙i­ a­ mynda stjˇrn ß bak vi­ tj÷ldin?, 26.11.2016
Fj÷ldi eldri borgara břr vi­ bßg kj÷r, 16.11.2016
Samfylkingin berjist fyrir laun■ega og lÝfeyrisfˇlk, 15.11.2016
BŠta ■arf kj÷r lÝfeyris■ega miklu meira en um ■essa hungurl˙s,sem taka ß gildi nŠsta ßr, 11.11.2016
Aldra­ir og ÷ryrkjar eiga rÚtt ß lÝfeyri (ekki bˇtum), 3.11.2016
Margir eiga erfitt me­ a­ draga fram lÝfi­!!, 11.8.2016
Hva­a flokkar sty­ja kjarakr÷fur aldra­ra og ÷ryrkja?, 5.8.2016
Engar kjarabŠtur Ý nřjum till÷gum um almannatryggingar, 3.8.2016
BŠtir Sigur­ur Ingi kj÷r aldra­ra?, 8.7.2016
Afnema ver­ur endurkr÷fur ß aldra­a og ÷ryrkja vegna ofgrei­slu, 3.7.2016
Aldra­ir og ÷ryrkjar kjˇsa kjarabŠtur!, 14.6.2016
Sker­ing vegna atvinnutekna aldra­ra eykst!, 4.6.2016
Sta­a aldra­ra og ÷ryrkja ˇßsŠttanleg, 18.5.2016
LÝfeyrir aldra­ra ß a­ hŠkka um 30%, 2.5.2016
76.greinin gildir einnig fyrir verst stŠ­u eldri borgara og ÷ryrkja!, 21.4.2016
Sigur­ur Ingi efni kosningalofor­in vi­ aldra­a og ÷ryrkja!, 20.4.2016
MannrÚttindi st÷­ugt brotin ß ÷ldru­um og ÷ryrkjum, 3.4.2016
GrunnlÝfeyrir skertur ß nř samkvŠmt nřjum till÷gum rÝkisnefndar, 31.3.2016
LÝfeyrir aldra­ra hjß TR tekinn af ■eim vi­ innl÷gn ß hj˙krunarheimili!, 25.2.2016



Vefstjˇrn