Yfirlit:
Upphafssķša
Pistlar
Ęviįgrip

Bókaśtgįfa

Efst į baugi - ęviminningar Björgvins Gušmundssonar


Bętum lķfi viš įrin - greinasafn



EES samningurinn

25. nóvember 2003

 
             
 
Samningurinn um  Evrópska efnahagssvęšiš (EES) er einhver mikilvęgasti  millirķkjasamningur,sem Ķsland hefur gert.Samningurinn er ekki ašeins višskipta-og frķverslunarsamningur heldur einnig samningur um frjįlsa  flutninga fjįrmagns,samningur um umhverfismįl,menningarmįlasamningur,félags-og vinnumįlasamningur o.fl.
 
  Mikilvęgasti hluti samningsins lżtur aš innri  markaši EES,ž.e. sameiginlegum markaši fyrir vörur,fjįrmagn,vinnuafl og žjónustu ( frelsin fjögur). Samningurinn tengir saman tvö višskiptabandalög,EFTA,sem er frķverslunarbandalag og Evrópusambandiš,sem er tollabandalag og efnahagsbandalag.
 
    MIKLAR DEILUR UM EES AŠILD
 
Ķsland geršist ašili aš EES  1.janśar 1994. Miklar deilur voru um ašild Ķsland aš EES - samningnum. Einkum var deilt um žaš hvort Ķsland vęri aš afsala sér hluta af sjįlfstęši sķnu meš žvķ aš gangast undir žaš, aš fjöldi laga og tilskipana frį ESB yrši hluti af ķslenskri löggjöf strax viš ašild Ķslands aš samningnum og aš Ķsland yrši framvegis aš taka einhliša viš tilskipunum og reglugeršum frį ESB.Töldu sumir aš slķkt framsal į valdi vęri brot į stjórnarskrįnni. Żmsir žingmenn Sjįlfstęšisflokksins vildu heldur aš Ķsland gerši tvķhliša samning viš ESB en aš gengiš vęri ķ EES. En žrįtt fyrir žessar deilur var ašild Ķslands aš EES samžykkt į alžingi 1993. Žingmenn Alžżšuflokksins og Sjįlfstęšisflokksins samžykktu ašildina en  žessir flokkar sįtu žį ķ rķkisstjórn.Žingmenn Alžżšubandalagsins greiddu atkvęši į móti ašild.  Hiš sama geršu flestir žingmenn Framsóknarflokksins en nokkrir žingmenn žess flokks sįtu hjį,žar  į mešal Halldór Įsgrķmsson,nśverandi utanrķkisrįšherra.Ingibjörg Sólrśn Gķsladóttir,sem sat į žingi fyrir Kvennalistann, sat einnig hjį. Jón Baldvin Hannibalsson,žįverandi utanrķkisrįšherra,baršist hatrammlega fyrir ašild Ķslands aš EES og er óvķst,aš śr ašild Ķslands hefši oršiš, ef barįttu Jóns Baldvins hefši ekki notiš viš. Deilurnar um ašild Ķslands aš EES eru nś žagnašar og vildu nś allir Lilju kvešiš hafa. 
 
ĮTTI AŠILD AŠ EES AŠ VERA TIL BRĮŠABIRGŠA?
 
Margir hafa velt žvķ fyrir sér hvers vegna Ķsland og raunar önnur EFTA rķki skyldu samžykkja aš taka einhliša viš tilskipunum frį   Evrópusambandinu. Viš fyrstu sżn viršist óešlilegt, aš sjįlfstętt rķki taki viš tilskipunum og reglugeršum frį  samsteypu annarra rķkja   įn žess aš hafa veriš meš ķ rįšum um undirbśning  žeirra mįla frį fyrstu byrjun  og įn žess aš hafa getaš haft įhrif į įkvaršanatöku viš afgreišslu žessara mįla. Mér sżnist ašeins ein skżring geta réttlętt žetta: Ašild EFTA -rķkjanna aš EES var hugsuš til brįšabirgša,ž.e. į mešan žau voru ekki tilbśinn til žess aš ganga ķ ESB.Žetta fyrirkomulag įtti aš vera til skamms tķma. Frį žvķ EES var myndaš hafa  3 EFTA-rķki žegar gengiš ķ ESB,ž.e. Svķžjóš,Finnland og Austurrķki. Ašildin aš EES var ašeins skammtķma brįšabirgšafyrirkomulag fyrir žau. Rķkisstjórn Noregs hafši raunar einnig mikinn hug į žvķ aš ganga ķ ESB fljótlega eftir myndun EES. Rķkisstjórnin  sótti um ašild, og fór ķ samningavišręšur. Samningurinn var lagšur undir žjóšaratkvęši ķ Noregi en var felldur. Ķsland hefur hins vegar aldrei sótt um ašild. Žar hafa sjįvarśtvegsmįlin stašiš ķ veginum.
 
 DEILUR UM FRAMLÖG Ķ ŽRÓUNARSJÓŠ
 
Öll rķki Evrópusambandsins eru ašilar aš EES svo og rķki EFTA,önnur en Sviss en žaš var fellt ķ žjóšaratkvęšagreišslu  aš Sviss geršist ašili aš EES. Ķ stašinn hefur Sviss gert tvķhliša samninga viš ESB. Gert er rįš fyrir žvķ,aš nż ašildarrķki aš ESB sęki um ašild aš EES og fįi hana. Nś hefur veriš samžykkt mikil stękkun ESB. Mörg rķki ķ Miš-og Austur-Evrópu verša fullgildir ašilar aš sambandinu .Rķki žessi eru mikiš skemmra komin ķ atvinnuuppbyggingu  en  nśverandi ašildarrķki ESB. Lķfskjör eru mikiš verri žar en innan ESB. Einkum er landbśnašurinn óhagkvęmur ķ mörgum žessara rķkja og žarfnast algerrar endurskipulagningar. Mun ESB verša aš veita stórum fjįrhęšum ķ styrki til žessara rķkja til žess aš endurskipuleggja landbśnašinn žar og gera hann aršvęnlegan  svo og til žess aš lyfta lķfskjörum   almennt ķ žessum nżju rķkjum en žaš er stefna ESB aš jafna lķfskjörin ķ rķkjum sambandsins. Žetta įtak veršur  mjög kostnašarsamt fyrir ESB og mun leggja miklar fjįrhagsbyršar į sambandiš. Hefur sambandiš af žeim sökum  óskaš eftir žvķ eša krafist žess aš EFTA rķkin leggi stórar fjįrhęšir ķ žróunarsjóš fyrir nżju ašildarrķkin.Žaš eru engin įkvęši ķ EES-samningnum sem kveša į um žaš,aš EFTA rķkin eigi aš greiša einhverja styrki  eša fjįrframlög til nżju ašildarrķkjanna ķ Miš-og Austur-Evrópu. Kröfuharka ESB  gagnvart Ķslandi og Noregi ķ žessum efnum er žvķ meš ólķkindum.Noregur og Ķsland greiddu aš vķsu ķ žróunarsjóš til ašstošar Portugal og Spįni  en žau framlög įttu aš vera tķmabundin. Meš miklum žrżstingi  tókst ESB aš knżja  Ķsland og Noreg til žess aš halda žeim greišslum įfram. Ętlar ESB greinilega aš reyna aš endurtaka žann leik en  aš vķsu ķ mikiš stęrri stķl. EFTA-rķkin hafa gert frķverslunarsamninga viš rķkin ķ Miš-og Austur-Evrópu,sem nś eru aš ganga ķ ESB. Njóta EFTA rķkin tollfrķšinda  ķ žessum rķkjum vegna žessara frķverslunarsamninga,t.d.  fyrir  heila sķld,sem ekki nżtur tollfrķšinda ķ ESB.Nś óska Ķsland og Noregur eftir žvķ aš žessi tollfrķšindi haldist, žegar hin nżju rķki ganga ķ ESB. Žegar Finnland og Svižjóš gengu ķ ESB var hiš sama upp į teningnum. EFTA óskaši žį eftir aš tollfrķšindi frķverslunarsamninga héldust. Var žaš aš mestu leyti samžykkt. ESB samžykkti  kvóta fyrir įvešiš magn af saltsķld o.fl. vörum,sem flytja mįtti tollfrjįlst inn til ESB vegna eldri frķverslunarsamninga. Nś er annaš hljóš ķ ESB. Nś segja talsmenn ESB aš žeim beri engin skylda til žess aš lįta žessi tollfrķšindi haldast. Ętla žeir greinlega aš versla viš EFTA/EES rķkin um mįliš. Žeir krefjast bęši heimildar til fjįrfestingar ķ ķslenskum sjįvarśtvegi og  hįrra framlaga ķ žróunarsjóš, ef žessi fyrrgreindu tollfrķšindi eigi aš haldast. Kröfur ESB eru fįheyršar. Ég tel fyrri kröfuna ekki koma til greina. Ef Ķsland vill  heimila fjįrfestingar erlendra ašila ķ ķslenskum sjįvarśtvegi į žaš aš vera sjįlfstęš įkvöršun Ķslands en ekki vegna kröfu ESB. Og kröfurnar um hin miklu fjįrframlög  ķ žróunarsjóš eru einnig fįheyršar og ekki kemur til greina aš verša viš žeim. Ašeins einhver mjög hófleg framlög kęmu til greina aš mķnu mati.
 
 EES SAMNINGURINN STENDUR
 
 Raddir hafa heyrst um žaš,EES samningurinn sé ķ hęttu ef Ķsland og Noregur verši ekki viš kröfum ESB.Žaš er ekki rétt. EES samningurinn stendur enda žótt ekkert samkomulag verši um framlög ķ žróunarsjóš. Samningurinn fellur  žvķ ašeins śr gildi aš honum verši sagt upp af žjóšžingum allra rķkja ESB,žar į mešal Danmerkur,Svķžjóšar og Finnlands. Žaš kemur ekki til. Hins vegar gęti ESB ef til vill neitaš aš lįta tollfrķšindi eldri frķverslunarsamninga haldast, žegar nżju rķkin ganga ķ ESB. Žaš er žó hępiš aš Alžjóšavišskiptastofnunin  (WTO) teldi slķkt standast,žar eš meginreglan er sś,aš tollfrķšindi,sem samiš hefur veriš um, skuli standa.En ESB gęti einnig torveldaš framkvęmd EES samningsins,ef ekkert samkomulag veršur um framlög ķ žróunarsjóš. Sķšast žegar Ķsland og Noregur  neitušu aš greiša ķ žróunarsjóš var ESB byrjaš aš beita slķkum ašferšum. Ekki eru slķk vinnubrögš til fyrirmyndar. Veršur aš vęnta žess, aš ESB virši EES samninginn į mešan hann er ķ fullu gildi. Ķsland į marga vini mešal ašildarrķkja ESB og getur leitaš til žeirra žegar erfiš mįl koma upp. Hins vegar er framkvęmdastjórnin oft  žvermóšskufull og einstrengingsleg og reynir  aš komast eins langt og hśn getur. Svo hefur veriš ķ žessu mįli varšandi žróunarsjóšinn.
 
AŠ MEST LEYTI GÓŠUR SAMNINGUR
 
Ķ sķšustu grein minni,"Ekki tķmabęrt aš ganga i ESB" ręddi ég m.a. um framkvęmd EES-samningsins. Gat  ég m.a. um aš Ķsland fengi ekki aš vera meš į  öllum stigum viš undirbśning og afgreišslu mįla hjį ESB enda žótt mįl žessi ęttu aš takast upp ķ EES samninginn. Žrįtt fyrir žessa vankanta,sem ég ręddi um, er EES-samningurinn  aš mestu leyti góšur og hagstęšur fyrir Ķsland. Hann tryggir okkur tollfrjįlsan ašgang aš markaši EES fyrir nęr allar okkar sjįvarafuršir.Hann tryggir okkur ašild aš sameiginlegum fjįrmagnsmarkaši  EES,sameiginlegum vinnumarkaši  og žjónustumarkaši.Ķslendingar geta stofnaš fyrirtęki hvar sem er į markašnum eša sett upp śtibś. Ķslendingar žurfa ekki atvinnuleyfi į EES markašnum. Śtbošsmarkašurinn er sameiginlegur og ķslensk fyrirtęki geta tekiš žįtt ķ śtbošum į öllum EES markašnum. Mikill fjöldi umbótamįla hefur borist hingaš til lands frį ESB og flżtt umbótažróun. Enda žótt tilskipanir berist einhliša  og finna megi aš žvķ taka žęr yfirleitt til mjög góšra umbótamįla, sem Ķslendingar fagna. Žetta į t.d. viš fjölmargar tilskipanir į sviši  umhverfismįla og vinnumįla. ASĶ telur aš tilskipanir ESB hafi flżtt žróun umbóta į sviši félags-og vinnumįla hér į landi. Ķsland hefur  einnig tekiš žįtt ķ žróunar og rannsóknarverkefnum hjį ESB og notiš styrkja til žeirra. Einnig hefur Ķsland tekiš įtt ķ verkefnum į sviši mennta-og menningarmįla og notiš žar styrkja. EES samningurinn hefur  tryggt okkur ašild aš žessum verkefnum. EES-samningurinn er einstakur ķ sinni röš og veitir okkur margvķsleg réttindi og frķšindi.
 
                                      Björgvin Gušmundsson
                                      višskiptafręšingur
 
Birt ķ DV 2003                                     


Nżjustu pistlarnir:
Rķkiš vanręknir hjśkrunarheimilin, 21.8.2018
Hvers vegna er stjórnarskrįin brotin į öldrušum og öryrkjum?, 2.8.2018
Bęta žarf kjör aldrašra strax ekki sķšar, 19.7.2018
Eldri borgarar mega hvorki vinna né spara, 21.9.2017
Almannatryggingar fyrsta stoš lķfeyriskerfisins, 12.7.2017
Rķkiš tók alla "kjarabótina" til baka!, 25.5.2017
Almannatryggingar reka lestina mešal slķkra trygginga į Noršurlöndum, 30.3.2017
Kjör verst settu eldri borgara og öryrkja eru viš hungurmörk!, 2.3.2017
Góšęriš hefur ekki komiš til eldri borgara, 16.2.2017
Eldri borgarar og öryrkjar hafi 400 žśsund į mįnuši fyrir skatt!, 2.2.2017
Rķkisstjórnin nķšist į kjörum lķfeyrisžega!, 1.12.2016
Er bśiš aš mynda stjórn į bak viš tjöldin?, 26.11.2016
Fjöldi eldri borgara bżr viš bįg kjör, 16.11.2016
Samfylkingin berjist fyrir launžega og lķfeyrisfólk, 15.11.2016
Bęta žarf kjör lķfeyrisžega miklu meira en um žessa hungurlśs,sem taka į gildi nęsta įr, 11.11.2016
Aldrašir og öryrkjar eiga rétt į lķfeyri (ekki bótum), 3.11.2016
Margir eiga erfitt meš aš draga fram lķfiš!!, 11.8.2016
Hvaša flokkar styšja kjarakröfur aldrašra og öryrkja?, 5.8.2016
Engar kjarabętur ķ nżjum tillögum um almannatryggingar, 3.8.2016
Bętir Siguršur Ingi kjör aldrašra?, 8.7.2016
Afnema veršur endurkröfur į aldraša og öryrkja vegna ofgreišslu, 3.7.2016
Aldrašir og öryrkjar kjósa kjarabętur!, 14.6.2016
Skeršing vegna atvinnutekna aldrašra eykst!, 4.6.2016
Staša aldrašra og öryrkja óįsęttanleg, 18.5.2016
Lķfeyrir aldrašra į aš hękka um 30%, 2.5.2016
76.greinin gildir einnig fyrir verst stęšu eldri borgara og öryrkja!, 21.4.2016
Siguršur Ingi efni kosningaloforšin viš aldraša og öryrkja!, 20.4.2016
Mannréttindi stöšugt brotin į öldrušum og öryrkjum, 3.4.2016
Grunnlķfeyrir skertur į nż samkvęmt nżjum tillögum rķkisnefndar, 31.3.2016
Lķfeyrir aldrašra hjį TR tekinn af žeim viš innlögn į hjśkrunarheimili!, 25.2.2016



Vefstjórn